Kven var Aristoteles?
Aristoteles var ein gresk filosof som levde for over 2300 år sidan i antikkens Hellas. Han var elev av Platon og vart seinare lærar for Alexander den store.
Aristoteles var interessert i mange ting, som natur, vitskap, politikk og korleis menneske bør leve.
Han meinte at vi lærer ved å sjå på verda og ved å øve på gode vanar. Desse gode eigenskapane blir kalla dydar, til dømes å vere snille, ærleg og rettferdig.
Kan du komme på nokre gode vanar du kan øve på i kvardagen?
Om du vil lære meir om Aristoteles, kan du sjå denne videoen:
1 / 2
Aristoteles-statuen i Stagira i Hellas
Kva meinte Aristoteles?
Aristoteles meinte at det å vere eit godt menneske er noko vi lærer ved å øve på gode handlingar. Denne måten å tenkje på blir kalla dydsetikk.
Det betyr at vi prøver å utvikle gode vanar, som å vere snill, ærleg og rettferdig.
I staden for å følgje strenge reglar meinte Aristoteles at vi kan spørje:
Kva ville eit godt menneske gjort?
Han meinte også at det er viktig å finne balanse. Å vere modig betyr til dømes å ikkje vere for redd, men heller ikkje ta farlege sjansar.
Døme
Om du ser at nokon blir behandla urettferdig, kan det å ikkje seie noko vere feigskap. Å reagere med sinne kan bli for mykje.
Å seie frå på ein roleg måte viser mot og praktisk klokskap.
Kva tenkjer du?
Ville du sagt ifrå viss du såg at nokon vart behandla urettferdig?
1 / 4
En turgåer strekker ut hånden for å hjelpe en venn med å klatre opp til toppen av fjellet
Kva er målet med livet ifølgje Aristoteles?
Aristoteles meinte at målet i livet ikkje berre er å vere glad der og då, men å leve godt over tid. Han brukte ordet eudaimonia, som betyr å leve eit godt og meiningsfullt liv og blomstre som menneske.
For Aristoteles betyr det å leve godt å vekse, lære og bli eit betre menneske litt etter litt. Det handlar om korleis du lever kvar dag, ikkje berre korleis du kjenner deg.
Tenk deg dette
Å gjere lekser kjennest kanskje ikkje alltid gøy der og då, men det hjelper deg å lære og utvikle deg over tid.
Kva tenkjer du?
Kva betyr det for deg å leve godt?
Kan noko som er vanskeleg, også vere bra for livet ditt?
1 / 3
Tenåringer som lærer å spille instrumenter
Læring gjennom erfaring
Aristoteles meinte at vi lærer ved å gjere og erfare ting, ikkje berre ved å lytte eller lese. Slik hjelper øving oss å forstå verda og bli betre over tid.
Det betyr også at det å gjere feil er ein naturleg del av læring. Kvar erfaring lærer oss noko nytt og hjelper oss å utvikle oss.
Kva tenkjer du?
Korleis trur du at feil kan hjelpe deg å lære?
1 / 2
En gruppe studenter som arbeider med et studieprosjekt
Kvifor er vanar viktige?
Aristoteles meinte at det vi gjer kvar dag, formar kven vi blir. Når vi gjentek handlingar, blir dei til vanar, og desse vanane er med på å forme korleis vi er som menneske.
Gode vanar som å vere snill, ærleg og ansvarleg, hjelper oss å bli betre menneske. Små handlingar som blir gjentekne over tid, kan gjere ein stor forskjell.
Til dømes
Om du øver på å vere høfleg kvar dag, til dømes ved å seie «vêr så snill» og «takk», blir det etter kvart naturleg, og andre vil oppfatte deg som høfleg og veloppdregen.
La oss tenkje litt på vanar …
Kva er ein god vane du allereie har?
Kva for ein ny vane kunne du tenkje deg å få?
1 / 3
Tenåring som sitter på sengen med en bærbar PC
Å bruke fornuft til å ta gode val
Aristoteles meinte at vi bør bruke fornufta vår, altså evna til å tenkje oss om, for å ta gode val.
I staden for å handle raskt eller berre følgje kjenslene våre, kan vi stoppe opp og tenkje over kva som er det beste å gjere.
Døme
Om du blir sint på ein venn, kan du få lyst til å rope. Men om du stoppar opp og tenkjer, kan du heller velje å snakke roleg.
Kan du hugse ein gong det å tenkje seg om hjelpte deg å ta eit betre val?
1 / 2
En ettertenksom tenåring på jakt etter en løsning
Kva betyr det å leve eit godt liv?
Aristoteles meinte at det å leve eit godt liv ikkje berre handlar om å ha det gøy eller vere glad heile tida. Det handlar om å vekse, lære og bli eit godt menneske over tid.
Til dømes kan det å hjelpe ein medelev med skulearbeid krevje litt innsats, men det kan gjere deg stolt og bidra til ein betre vennskap.
Tenk sjølv
Kva betyr det for deg å leve eit godt liv? Kjenner du at du har eit slikt liv?
1 / 2
En rekke elever som går sammen i parken
Kvifor er Aristoteles relevant i dag?
Aristoteles er framleis viktig i dag fordi ideane hans hjelper oss å tenkje over korleis vi kan vere gode menneske. Sjølv om han levde for lenge sidan, står vi framleis i liknande val om korleis vi skal handle og behandle andre.
Han minner oss om at små handlingar og vanar betyr noko, og at vi kan utvikle oss og bli betre over tid.
Døme
Å velje å vere snill mot andre på skulen kan bidra til eit betre miljø for alle.
Korleis kan du bruke ideane til Aristoteles i kvardagen din?
1 / 2
Portrett av en tenåring ved en mobilutstilling
Aristoteles og Konfutse
Aristoteles og Konfutse var begge tenkjarar som ønskte at menneske skulle leve gode liv. Dei meinte at det å bli eit godt menneske er noko vi lærer over tid.
Aristoteles var oppteken av gode vanar og balanse i det vi gjer. Konfutse la meir vekt på respekt, vennlegheit og det å behandle andre godt, spesielt i familie og fellesskap.
Døme
Tenk deg at du er usamd med ein venn. Aristoteles ville sagt at du bør finne ein balansert og gjennomtenkt måte å svare på. Konfutse ville også ha mint deg om å vise respekt og vennlegheit.
1 / 2
Statuer av Aristoteles og Konfucius side om side, delt av en visuell linje
Kjelder
- Stanford Encyclopedia of Philosophy – Aristotle’s Ethicshttps://plato.stanford.edu/entries/aristotle-ethics/
- Internet Encyclopedia of Philosophy – Aristotlehttps://iep.utm.edu/aristotle/
- Aristotle & Virtue Theory: Crash Course Philosophy #38https://www.youtube.com/watch?v=PrvtOWEXDIQ&list=PL8dPuuaLjXtNgK6MZucdYldNkMybYIHKR&index=39
- Stanford Encyclopedia of Philosophy – Confuciushttps://plato.stanford.edu/entries/confucius/
- Encyclopaedia Britannica – Aristotlehttps://www.britannica.com/biography/Aristotle
Bilde- og videorettar
- Getty Images
- Getty Images
- Adobe Stock
- Getty Images
- Adobe Stock
- Adobe Stock
- Getty Images
- Getty Images
- Adobe Stock / Getty Images
