Kven var John Stuart Mill?
John Stuart Mill vart fødd i London i 1806, i ei tid med store sosiale og politiske endringar. Far hans, James Mill, var filosof og ein nær samarbeidspartnar av Jeremy Bentham.
Bentham var grunnleggjaren av utilitarismen, tanken om at vi bør vurdere kva som er rett ut frå kor mykje lykke ei handling skaper.
Mill fekk ei svært intensiv opplæring heime: Han begynte å lære gresk som treåring og latin som åtteåring.
Mill førte ikkje berre vidare ideane han hadde arva, han utvikla dei vidare. Mill meinte at Benthams versjon av utilitarismen var for enkel, og brukte store delar av livet sitt på å utforske kva lykke eigentleg er, og korleis det bør styre vala våre.
Mill var også oppteken av å endre samfunnet. I 1866, som medlem av parlamentet, la han fram det første store oppropet for stemmerett for kvinner i det britiske parlamentet, noko som var svært radikalt på den tida.
Essayet hans, The Subjection of Women, er framleis ein viktig tekst i kampen for likestilling. Mill ønskte å utvikle ein etisk teori som ikkje byggjer på religion eller faste reglar, men på menneskelege erfaringar og dei faktiske konsekvensane av handlingane våre.
Tenk over dette
Kva betyr det å byggje etikk på konsekvensar i staden for reglar?
1 / 4
Statue av John Stuart Mill
Kva meinte John Stuart Mill?
John Stuart Mill meinte noko som er lett å forstå, men vanskeleg å leve etter: Ei handling er rett om ho skaper lykke, og feil om ho fører til liding.
Denne ideen blir kalla størst mogleg lykke-prinsippet. Det betyr at vi vurderer ei handling ut frå kva konsekvensar ho får. For Mill betyr lykke glede og fråvære av smerte.
Dette gjer teorien hans til ei form for konsekvensetikk: Det viktigaste er ikkje kva du meiner eller kva regel du følgjer, men kva resultatet blir.
Ein viktig del av Mills tenking er at han er upartisk. Det er ikkje berre di eiga lykke som tel. Det er lykka til alle som blir påverka.
Alle menneske si lykke tel like mykje, og lykka di er ikkje viktigare enn ein framand si lykke.
Dette er ein krevjande tanke. Han bed oss om å sjå utover oss sjølve og vurdere konsekvensane av det vi gjer for alle rundt oss.
Tenk over dette
Når er det lett for deg å tenke på andre, og når er det vanskeleg?
Bør du seie ifrå?
Ein venn har kopiert andre sitt skulearbeid eller brukt ChatGPT til å svare på ei oppgåve. Du veit om det.
Om du ikkje seier noko, slepp vennen din problem.
Om du seier frå, kan vennen få problem, men det blir meir rettferdig for resten av klassen.
Den som gjorde arbeidet, får inga anerkjenning. Dei andre elevane får ei urettferdig ulempe fordi oppgåvene blir samanlikna med kvarandre.
Mill ville sagt at du må sjå på alle konsekvensane, ikkje berre kva som er lettast der og då, men kva som er rettferdig for alle.
Det rette valet er det som gir best resultat for flest, sjølv om det kan vere ubehageleg.
1 / 5
Ønsker du å lese hele artikkelen?
Ved å logge inn får du full tilgang til artikkelen, samt Lærerrommet med engasjerende læringsstier og oppgaver du kan bruke i undervisningen.
Logg inn med Feide
Ønsker du å prøve ut fullversjonen av Skolerom?
Kontakt oss her!
