Religionsfridom
Du har rett til å velje kva du vil tru på, eller å la vere å tru. Det blir kalla religionsfridom, og det er ein menneskerett som gjeld for alle. I Noreg er denne retten også skriven inn i Grunnlova. Grunnlova er dei viktigaste reglane for korleis Noreg skal styrast, og desse reglane fortel kva rettar vi har. Men det har ikkje alltid vore slik, og mange stader i verda er ikkje religionsfridom sjølvsagt.
Religionsfridom har også grenser. Vi kan ikkje gjere kva som helst i namnet til religionen. I denne teksten skal vi utforske kva religionsfridom betyr, og korleis han kan merkast i kvardagen din.
Trefigurer med symboler fra ulike religioner, som kors, halvmåne, davidsstjerne og om-tegn
Kva er religionsfridom?
Religionsfridom blir også kalla trus- og livssynsfridom. Det betyr at du har rett til å velje kva du vil tru på.
Du har også rett til å leve med trua di åleine eller saman med andre. Det kan til dømes vere å be saman, delta i ritual, lese heilage tekstar, feire høgtider og tradisjonar, eller gjere andre ting som er viktige for trua di.
Du har også rett til å byte religion eller tru. Du kan også velje å ikkje tilhøyre nokon religion.
En krystallkule ligger på et teppe av grønt gress
Korleis kan religionsfridom sjå ut i kvardagen?
Religionsfridom handlar ikkje berre om store ord og viktige lover. Fridomen kan også merkast i små ting i kvardagen.
Kanskje du har ein medelev som ikkje et svinekjøt, eller som fastar i ein periode. Kanskje nokre feirar eid, diwali eller andre høgtider. Kanskje nokre går i kyrkja, moskeen eller eit anna gudshus, medan andre aldri gjer det. Nokre bruker kors, hijab eller kipa, medan andre ikkje bruker nokon religiøse teikn i det heile.
Legg merke til dette: Religionsfridom betyr at vi kan velje ulikt utan at ein blir erta, pressa eller blir halden utanfor.
Kort refleksjon: Har du sett eit døme på at nokre blir behandla annleis på grunn av tru, klede, mat eller feiring av høgtider?
1 / 2
Elever med ulik etnisk bakgrunn i klasserommet
Du kan vise trua di – eller la vere
Korleis du vel å leve med trua di, bestemmer du også sjølv, sjølv om du trur på Gud, Allah, Jahve, Brahma, Vishnu, Buddhas lære, Odin og Tor eller krefter og magi i naturen.
Du kan til dømes velje å bruke religiøse plagg, som kors, hijab eller kipa.
Du kan velje å følgje reglar frå heilage tekstar, som Bibelen, Koranen, Talmud eller Vedaene. Du kan be saman med andre i eit gudshus, du kan be heime, eller du kan la vere å be.
I praksis betyr dette også at andre må få vere seg sjølve. Du kan ha trua di, men du kan ikkje krevje at alle andre skal tru det same som deg.
1 / 2
En gruppe studenter med ulik bakgrunn spiser lunsj sammen
Å byte tru er også lov
Du kan gå frå ein religion til ein annan, eller byte retning innan ein religion.
Å byte tru betyr ikkje alltid å gå frå éin religion til ein heilt annan. Av og til byter menneske retning innanfor same religion. Til dømes kan ein kristen byte kyrkjesamfunn, eller ein muslim følgje ei anna retning enn før. Dei trur framleis på det same, men vel ein annan måte å leve ut trua på.
En ung kvinne som sitter på setet ved vinduet og ser ut
Religionsfridom er ein menneskerett
Religionsfridom er ein menneskerett. Artikkel 18 i FNs verdserklæring om menneskerettar seier:
«Alle har rett til tanke-, samvits- og religionsfridom. Denne retten omfattar fridom til å skifte religion eller tru, og fridom til anten åleine eller saman med andre, og offentleg eller privat, å gi uttrykk for religionen sin eller tru gjennom undervisning, utøving, tilbeding og ritual.» (FN, 1948)
At ein rett er ein menneskerett, betyr at vi har han fordi vi er menneske. Ingen skal kunne ta han frå oss.
Religionsfridom er også med i FNs barnekonvensjon, artikkel 14:
«Alle barn har rett til å tenkje og tru på det dei vil. Foreldre har rett til å gi dei råd.» (FNs barnekonvensjon, 1989)
1 / 2
Mange forskjellige menneskefigurer laget av papir
Kvifor er religionsfridom viktig?
Å kunne tru det ein sjølv vil, er viktig for retten til å ha eigne meiningar.
Å kunne vise trua si, til dømes gjennom ritual, klede eller mat, kan også vere viktig for å kunne uttrykkje kven ein er.
Slik heng religionsfridom saman med andre viktige rettar i eit demokrati. Når menneske kan ha og uttrykkje ulike meiningar, kan vi ha eit samfunn der fleire føler at dei høyrer til.
1 / 2
En gruppe unge venner som sitter sammen og ler
Grenser for religionsfridommen
Kan du seie og gjere kva som helst, berre fordi du seier at det handlar om religion? Nei, det kan du ikkje.
Du har ikkje lov til å skade andre eller diskriminere andre, uansett grunn. Samfunnet kan ikkje bestemme kva du tenkjer, men lovene bestemmer korleis vi får lov til å behandle andre menneske.
I praksis betyr det til dømes at du ikkje kan bruke religion som grunn til å mobbe, true eller halde nokon utanfor. Du kan meine ulike ting, men du må framleis følgje reglar som skal verne andre.
Refleksjon: Kvar synest du grensa går mellom «eg får tru kva eg vil» og «eg må ta omsyn til andre»?
1 / 2
Kvinne som lager et stoppskilt med hånden
Har alle religionsfridom?
I nokre land er det forbode å byte religion eller å ikkje følgje religionen til staten. Menneske kan bli straffa, trua eller utestengde om dei trur annleis enn det som er forventa. Til dømes kan ein ungdom bli nekta å gå på skule, bli stengd ute av familien eller hamne i fengsel fordi hen ønskjer å byte tru.
Då har ein ikkje religionsfridom, sjølv om det kanskje finst lover som seier at ein har det.
Religionsfridommen har også vorte broten i Noreg. Samane hadde sin eigen religion, knytt til naturen, forteljingar og ritual, og i lang tid var det forbode å praktisere samisk religion. Mange samar vart tvinga til å slutte med tradisjonane sine og trua si.
Då Grunnlova kom i 1814, var kristendommen statsreligion. Nokre grupper, som jødar og samar, fekk ikkje leve fritt med trua si. Seinare vart lovene endra, og i dag har alle i Noreg rett til å tru det dei vil.
1 / 2
En alvorlig utseende gutt står i skolegangen. Bak ham står to klassekamerater
Kva med barns religionsfridom?
Kanskje tenkjer du: Gjeld religionsfridom for barn også?
Mange barn gjer det familien gjer. Dei feirar høgtider, et visse matretter eller følgjer tradisjonar utan å ha valt det sjølv. Tru og kultur kan henge tett saman.
Så lenge du er under 15 år, kan foreldra dine avgjere om du skal vere med i eit trussamfunn eller ikkje. Men du har rett til å seie di meining, og foreldra dine skal lytte til deg. Di eldre du blir, di meir skal meiningane dine telje.
Når du er 15 år, kan du sjølv avgjere om du vil vere med i eit trussamfunn, byte trussamfunn eller melde deg ut. Foreldra dine kan gi råd, men valet er ditt.
1 / 2
Familie som feirer påskeferien sammen med bestemoren og barna
Kort oppsummert
Religionsfridom er ein menneskerett. Han gir deg rett til å velje kva du vil tru på, og rett til å utøve trua di åleine eller saman med andre. Religionsfridom er viktig i eit demokrati. Samtidig har religionsfridom grenser: Ingen har lov til å skade eller diskriminere andre.
En gruppe studenter som går sammen i rekke med armene rundt hverandres skuldre
Kjelder
- https://lille.snl.no/tros-_og_livssynsfrihet
- https://snl.no/religionsfrihet
- https://www.ung.no/demokrati-og-valg/429_Retten_til_religionsfrihet.html
- https://fn.no/avtaler/menneskerettigheter/fns-verdenserklaering-om-menneskerettigheter
- https://fn.no/avtaler/menneskerettigheter/barnekonvensjonen
- https://www.norgeshistorie.no/grunnlov-og-ny-union/1316-religionstvang-ikke-religionsfrihet.html
- https://snl.no/J%C3%B8deparagrafen
- https://www.pewresearch.org/topic/religion/religious-freedom-restrictions/international-religious-freedom-restrictions/
Bilde- og videorettar
- Adobe Stock
- Adobe Stock
- Getty Images
- Getty Images
- Getty Images
- Adobe Stock
- Getty Images
- Adobe Stock
- Adobe Stock
- Adobe Stock
- Getty Images
