Kven var Sokrates?
Sokrates levde i Hellas for omtrent 2400 år sidan, i ein by som heitte Athen.
I Athen likte folk å snakke og diskutere idear. Nokre lærarar, kalla sofistar, lærte folk korleis dei kunne vinne diskusjonar.
Sokrates var annleis.
Han var ikkje oppteken av å vinne. Han ville finne ut kva som faktisk var sant. Derfor stilte han spørsmål, spørsmål som stundom fekk folk til å oppdage at dei ikkje forstod ting så godt som dei trudde.
Han sa ein gong:
«Eg veit at eg ikkje veit.»
Han meinte at dette var ein god stad å begynne.
Har du nokon gong vore sikker på noko, og så oppdaga at du ikkje klarte å forklare det?
1 / 2
Statue av Sokrates
Kva meinte Sokrates?
Sokrates meinte at det å stille spørsmål hjelper oss å tenkje betre. Han kunne spørje:
«Kva betyr det å vere rettferdig?»
Når nokon svarte, stilte han fleire spørsmål, og ofte oppdaga publikum at svaret ikkje var så klart som dei trudde.
Sokrates stilte ikkje spørsmål for å vere vanskeleg. Han gjorde det for å hjelpe folk å sjå kva dei faktisk forstod, og kva dei ikkje forstod.
Men dette gjorde også mange menneske provoserte og sinte. Til slutt vart Sokrates stilt for retten og dømd til døden. Han måtte drikke gift.
Likevel slutta han ikkje å stille spørsmål.
Døme: Eit spørsmål om vennskap
Tenk deg at nokon spør:
«Kva er ein god venn?»
Du svarer kanskje:
«Ein god venn støttar deg alltid.»
Men kva viss vennen din gjer noko som er gale? Skal du framleis støtte og ikkje seie noko?
Då er ikkje spørsmålet så enkelt lenger.
Det var dette Sokrates ville vise: Sjølv enkle spørsmål kan bli vanskelege når vi tenkjer ordentleg over dei.
Kva tenkjer du? Er det alltid lett å vite kva ein god venn bør gjere?
1 / 4
Jente som tenker med hånden på haken
Å tru vs. å forstå
Sokrates meinte at vi ikkje bør tru på noko berre fordi andre seier det.
Tenk deg at du ser ein video der nokon seier:
«Energidrikkar er ikkje farlege. Eg drikk det kvar dag, og det går heilt fint.»
Personen verkar sikker, og mange har likt videoen. Då må det vel vere sant, då.
Men så dukkar eit spørsmål opp. Har du faktisk tenkt over det, eller berre høyrest det overbevisande ut?
Sokrates ville sagt at det er ein viktig forskjell mellom å forstå noko og å berre vere samd.
1 / 2
Mange fargerike talebobler av papir
Kva er bra med Sokrates’ måte å tenkje på?
Sokrates’ måte å tenkje på hjelper oss å vere ærlege om kva vi veit og kva vi ikkje veit.
I staden for å berre gjenta det andre seier, oppmuntrar tankemåten hans til å tenkje sjølv og stille spørsmål.
Den er også rettferdig, fordi Sokrates meinte at alle menneske kan tenkje sjølve, ikkje berre høyre på ekspertar eller viktige personar.
En elev som snakker med klassekameratene i klasserommet
Kva kan vere vanskeleg?
Sokrates var god til å stille spørsmål, men han gav ikkje alltid svar, og det kan vere frustrerande.
Det kan også kjennast ubehageleg når nokon set spørsmålsteikn ved det du meiner og ikkje gir seg, spesielt om du ikkje er sikker på kva du skal svare.
Samtidig finst det situasjonar der vi berre må bestemme oss, fordi vi ikkje kan halde fram med å stille spørsmål for alltid.
Trur du det er mogleg å stille for mange spørsmål?
1 / 2
Forstørrelsesglass med mange spørsmålstegn
Sokrates og Aristoteles
Sokrates og Aristotles var begge filosofar, men dei var opptekne av ulike ting.
Sokrates ville finne ut om vi verkeleg forstår det vi trur vi veit, og derfor stilte han spørsmål.
Aristoteles, derimot, var oppteken av korleis vi blir gode menneske. Han meinte at vi blir det ved å gjere gode handlingar igjen og igjen, akkurat som når vi øver på ein sport.
Sokrates fokuserte på tenking, medan Aristoteles fokuserte på handling.
Kva tenkjer du er viktigast?
1 / 2
Statue av Sokrates og Aristoteles
Kvifor er dette viktig i dag?
Sokrates’ tankar er framleis viktige i dag.
Vi møter meiningar overalt; på sosiale medium, frå venner og i nyheitene, og det er lett å tru på det vi høyrer utan å tenkje så mykje over det.
Men Sokrates ville spurt: Har du eigentleg tenkt det gjennom?
Tenk sjølv
Er det noko du trur på som du aldri har sett spørsmålsteikn ved?
Har du nokon gong endra meining om noko? Kva skjedde?
Kva måte å tenkje på passar deg best, og kan du forklare kvifor?
1 / 2
En person som ser på en smarttelefon
Kjelder
- Internet Encyclopedia of Philosophy: “Socrates”. https://iep.utm.edu/socrates/
- Encyclopaedia Britannica: “Socratic method”. https://www.britannica.com/topic/Socratic-method
- University of Cambridge: “Socrates was guilty as charged”. https://www.cam.ac.uk/news/socrates-was-guilty-as-charged
- University of Chicago Law School: “The Socratic Method”. https://www.law.uchicago.edu/socratic-method
Bilde- og videorettar
- Getty Images
- Adobe Stock
- Adobe Stock
- Getty Images
- Adobe Stock
- Getty Images / Adobe Stock
- Adobe Stock
