Når lufta har stige og gitt frå seg fukta, bevegar ho seg bort frå ekvator i høgda, mot nord og sør. Etter kvart som ho blir ytterlegare kjølt ned, søkk ho igjen rundt 30° breiddegrad. Når luft søkk, blir ho komprimert og varma opp. Dette skaper høgtrykk og tørre forhold. Det er derfor vi finn mange av dei største ørkenområda i denne sona; som Sahara, Kalahari, Atacama og den arabiske ørkenen.

Hadleycella er altså ein lukka sirkulasjon: varm, fuktig luft stig ved ekvator, blir kjølt og mistar fukt, strøymer bort frå ekvator i høgda, søkk ved 30°, og strøymer tilbake mot ekvator ved bakkenivå. Denne tilbakegående luftstraumen ved bakken er det vi kjenner som passatvinden. Passatvinden er ein stabil vind som blæs frå 30° N og S mot ekvator. Passatvindane er viktige for både klima og historisk sjøfart, og dei bidreg til å halde oppe den tropiske sirkulasjonen.

Ferrelcella – den ustabile mellomcella

Ferrelcella ligg mellom 30° og 60° breiddegrad nord og sør og er meir kompleks og dynamisk enn hadleycella. Ho er ikkje driven direkte av soloppvarming, men fungerer som ei slags koplingscelle mellom hadleycella og polarcella. I denne sona strøymer luft ved bakken frå høgtrykkssonene ved 30° mot lågtrykkssonene ved 60°. På grunn av corioliseffekten bøyer, altså svingar, denne luftstraumen mot høgre på den nordlege halvkula, og vi får vestavindar (vind som blæs frå vest mot aust).

Ferrelcella har store kontrastar mellom varm og kald luft, og det er her vi finn dei mest aktive vêrsonene. Når varm, fuktig luft frå sør møter kald, tørr luft frå nord, blir det danna «frontar», altså grenseområde mellom luftmassane. Desse frontane er ofte knytte til lågtrykkssystem, som gir skyer, nedbør og vind. Det er derfor vêret i denne sona er så skiftande og uføreseieleg.

Noreg ligg i den nordlege delen av denne cella, og det er vestavindane som fraktar lågtrykk og nedbør inn frå Atlanterhavet. Det er grunnen til at vi har eit mildt, fuktig og variert klima, særleg på Vestlandet. Ferrelcella er altså ei viktig årsak til at vi har grøne jorde og fossefall, og ikkje ørken og tørke.

Polarcella – den kalde sirkulasjonen

Polarcella strekkjer seg frå omtrent 60° breiddegrad og heilt til polane. Her er det kald luft som dominerer. Ved polane er lufta svært kald og tung, og ho søkk ned mot bakken og skaper høgtrykk. Denne kalde lufta strøymer sørover (eller nordover på den sørlege halvkula) mot lågare breiddegrader. Når ho møter varmare luft frå sør, blir det danna ein kraftig temperaturkontrast, det vi kallar ein polarfront.

Desse vindane er ikkje like stabile som passatvindane, men dei speler ei viktig rolle i å transportere kald luft sørover og halde oppe temperaturforskjellane mellom polane og lågare breiddegrader. Når polarfronten flyttar seg sørover om vinteren, kan han føre med seg kald luft og klarvêr til store delar av Europa og Nord-Amerika.

Den viktigaste jetstraumen for oss i Noreg er den polare jetstraumen, som blir danna i grenseområdet mellom ferrelcella og polarcella. Her møtest kald luft frå nord og varm luft frå sør, og temperaturforskjellen skaper ein sterk trykkgradient i høgda. Det er denne trykkforskjellen som driv jetstraumen. Når temperaturkontrasten mellom luftmassane er stor, til dømes om vinteren, blir jetstraumen sterkare. Om sommaren, når kontrasten er mindre, blir han svekt.

Jetstraumen bevegar seg ikkje i ei rett linje, men bølgjar seg som ein slange rundt kloden. Desse bølgjene blir kalla rossbybølgjer, og dei har mykje å seie for vêret. Når jetstraumen bøyer seg sørover, kan han trekkje med seg kald luft frå nord, og når han bøyer seg nordover, kan det føre varm luft langt mot nord. Det er derfor vi av og til får uvanleg varme eller kalde periodar, fordi jetstraumen har endra bane.

Jetstraumen fungerer også som ein slags «motorveg» for lågtrykk. Lågtrykkssystem bevegar seg ofte langs jetstraumen, og når jetstraumen er sterk og rett, går lågtrykka raskt. Når han er svak og bølgjande, kan lågtrykka bli liggjande lenge over same område og gi langvarig nedbør eller vind.

For flytrafikk er jetstraumen både ei utfordring og ei moglegheit. Fly som reiser frå vest til aust, til dømes frå New York til Oslo, kan få medvind og spare både tid og drivstoff. Men fly som går motsett veg, må ofte bruke meir drivstoff for å kjempe mot vinden.

Jetstraumar finst også i tropane, dei såkalla subtropiske jetstraumane, som blir danna i grenseområdet mellom hadleycella og ferrelcella. Desse er vanlegvis høgare oppe og svakare enn dei polare jetstraumane, men dei speler ei viktig rolle i danninga av tropiske stormar og orkanar.

Til saman utgjer vindbelta og jetstraumane eit globalt nettverk av luftrørsler som styrer vêret, klimaet og energiflyten i atmosfæren. Dei er ikkje statiske, men endrar seg med årstidene, med havtemperaturar og med klimaendringar. Når vi forstår korleis desse systema fungerer, forstår vi også kvifor vêret er som det er, og korleis det kan endre seg i framtida.