Kven var Immanuel Kant?
Kant levde i Tyskland på 1700-talet, i ei tid då mange var opptekne av fornuft og vitskap. Han ønskte å finne ut om det finst sikre reglar for korleis vi bør handle.
For Kant var det viktig at vi menneske bruker fornufta vår, og ikkje lèt oss styre av kjensler eller kva som lønner seg.
Kva tenkjer du?
Tek du alltid val med fornufta eller nokre gonger med kjensler?
1 / 1
Statue av Immanuel Kant
Kva meinte Kant?
Kant meinte at vi må handle etter faste reglar som er like for alle. For å vite kva som var rett og gale, kunne han stille eit viktig spørsmål som:
Kan det eg gjer, bli ein regel for alle menneske?
Viss svaret er nei, vel, då er handlinga feil.
Til dømes: Å lyge
Tenk deg at du vurderer å lyge for å sleppe unna noko. Om du brukte filosofien til Kant, ville du ha spurt:
Kva skjer viss alle laug heile tida?
Då ville vi ikkje kunne stole på kvarandre. Derfor meinte Kant at ein aldri skal lyge, same kva som skjer.
Kva tenkjer du?
Er det alltid gale å lyge?
Kva om du lyg for å verne ein venn?
1 / 2
Illustrasjon av en person ved en vekt på en murkant, med fjell i bakgrunnen og myke grønntoner
Å utnytte andre menneske
Ein annan viktig tanke hos Kant er at du aldri skal bruke andre menneske berre for å oppnå noko sjølv. Det er fordi alle menneske har ein verdi i seg sjølv, ikkje berre fordi dei kan vere nyttige for nokon.
Tenk deg dette:
Du jobbar saman med nokon i ei gruppe, men du lèt dei andre gjere alt arbeidet, for du veit at du får same karakteren som dei uansett.
Bruker du då dei andre personane i gruppa som eit middel til å oppnå noko?
Kant ville sagt ja, det gjer du. Du utnyttar dei, og det er feil å gjere.
1 / 2
Studenter som sitter sammen ved et bord med bøker og bærbare datamaskiner, gruppearbeid for å diskutere et prosjekt i klasserommet
Kva er bra med Kants måte å tenkje på?
Kants etikk er tydeleg og rettferdig fordi alle følgjer dei same reglane. Ein kan ikkje gjere unntak berre fordi det passar i ein viss situasjon. Då er reglane enkle å følgje, og du veit kva som er rett.
Menneske blir dessutan behandla med respekt.
1 / 1
Statuen av rettferdighetens gudinne
Kva kan vere vanskeleg?
Kants tankar kan også by på problem i enkelte situasjonar. Tenk deg ein situasjon der du veit kvar ein venn av deg gøymer seg.
Nokon spør deg kvar personen er, og du veit at dei vil skade vennen din. Skal du seie sanninga då? Eller kan du lyge for å verne han? Ei lita kvit løgn.
Kant ville sagt at du framleis ikkje skal lyge, og dette vil mange vere usamde i.
Kva tenkjer du?
1 / 1
Trefigur av Pinocchio med lang nese som vokser
Kant og konsekvensar
Kant er oppteken av reglar, medan andre filosofar, som til dømes John Stuart Mill, er meir oppteken av konsekvensar.
Kant spør: Er dette rett å gjere?
Mill spør: Kva skjer om eg gjer dette?
1 / 1
Veiskilt med to piler merket “riktig” og “feil” som peker i motsatte retninger
Kvifor er Kant relevant i dag?
Sjølv om Kant levde for lenge sidan, er spørsmåla hans framleis viktige å tenkje over.
Tenk på:
– juks på prøver/oppgåver
– deling av bilete på Snap
– løgner på nett
– korleis vi behandlar kvarandre
Finnes det reglar vi aldri bør bryte?
Tenk sjølv!
Finst det situasjonar der det er rett å bryte ein regel?
Kva er viktigast: reglar eller konsekvensar?
Har du opplevd ein situasjon då det var vanskeleg å gjere det rette?
Kva måte å tenkje på passar best for deg? Kan du forklare kvifor?
1 / 2
Nærbilde av gammel bokside med gotisk skrift og teksten “Immanuel Kant”.
Kjelder
- Store norske leksikon (SNL)l: Immanuel Kanthttps://snl.no/Immanuel_Kant
- Eriksen, 2002. Vestens store tenkere. De norske bokklubbene
- Filosofi.no Lasta ned 24.03.2025 frå:https://filosofi.no/immanuel-kant/
Bilde- og videorettar
- Adobe Stock
- Adobe Stock
- Adobe Stock
- Getty Images
- Getty Images
- Getty Images
- Adobe Stock
