Læreplantilkobling

Fag

KRLE

Naturfag

Samfunnsfag

Core Kjerneelementer

  • Undring og utforsking
  • Samfunnskritisk tenking og samanhengar
  • Berekraftige samfunn
  • Utforsking av eksistensielle spørsmål og svar
  • Kunne ta andres perspektiv
  • Etisk refleksjon
  • Demokratiforståing og deltaking
  • Identitetsutvikling og fellesskap
  • Naturvitenskapelige praksiser og tenkemåter
  • Jorda og livet på jorda

Cogs Tverrfaglig tema

Bærekraftig utvikling

Demokrati og medborgerskap

Folkehelse og livsmestring

Læreplan Kompetansemål

4. trinn
KRLE
  • utforske og samtale om etiske sider ved menneskers levesett og ressursbruk
4. trinn
KRLE
  • sette seg inn i og formidle egne og andres tanker, følelser og erfaringer
4. trinn
Naturfag
  • utforske og sammenligne ulike dyre- og plantearters tilpasninger til miljø og levesteder og drøfte hvorfor noen arter dør ut
4. trinn
Naturfag
  • gi eksempler på god dyrevelferd og reflektere over hvordan dyrs behov kan ivaretas
4. trinn
Naturfag
  • undre seg, stille spørsmål og lage hypoteser og utforske disse for å finne svar
4. trinn
Samfunnsfag
  • utforske og gi døme på nokre sider ved berekraftig utvikling
7. trinn
KRLE
  • reflektere over eksistensielle spørsmål knyttet til menneskets levesett og levekår og klodens framtid
7. trinn
Naturfag
  • foreslå tiltak for å bevare det biologiske mangfoldet i nordområdene og gi eksempler på betydningen av tradisjonell kunnskap i naturforvaltning
7. trinn
Naturfag
  • utforske og beskrive ulike næringsnett og bruke dette til å diskutere samspill i naturen
7. trinn
Naturfag
  • gjøre rede for betydningen av biologisk mangfold og gjennomføre tiltak for å bevare det biologiske mangfoldet i nærmiljøet
7. trinn
Samfunnsfag
  • utforske og presentere ei global utfordring ved berekraftig utvikling og kva for konsekvensar ho kan ha, og utvikle forslag til korleis ein kan vere med på å motverke utfordringa og korleis samarbeid mellom land kan bidra
7. trinn
Samfunnsfag
  • samanlikne korleis ulike kjelder kan gi ulik informasjon om same tema, og reflektere over korleis kjelder kan brukast til å påverke og fremje bestemte syn

Klarer vi oss
utan dyra?

Til alle tider har mennesket drept dyr for å overleve. No må vi begynne å spare liv med det same formålet. Det er ikkje sikkert vi menneske klarer oss utan alle dyra. Vi er gjensidig avhengige av kvarandre.

Mange dyr gir oss den maten vi treng, og nokre dyr hjelper oss innan forskning og medisin. Andre dyr er farlege for oss. Har dei farlege dyra rett til å leve?

Vi kjenner ikkje til absolutt alle artane på jorda fordi det er så utruleg mange artar – ikkje minst insekt, fuglar og fiskar. Nokre av desse ukjende dyra kan vi vere heilt avhengige av, utan at vi veit det. Løyndommane i naturen er framleis mange.

📷 Orangutangen er trua av utrydding.
Forrige avsnitt

1 / 3

Neste avsnitt
Orangutang

Masseutrydding

Gullpadde, svart nashorn og hawaiisk kråke er alle utrydda. Neste på lista kan vere orangutang, elefant og sverdfisk. Mange dyr har vorte utrydda etter at mennesket dukka opp for mange millionar år sidan. Nokre av årsakene til dette er overdriven jakt, øydelegging av skog og forureining.

I WWF Verdsnaturfondets årsrapport frå 2016 kan vi lese at artane forsvinn så raskt at vi er vitne til ei sjette masseutrydding.

Jorda har til no opplevd fem masseutryddingar. Den verste skjedde for 252 millionar år sidan. Då døydde 95 prosent av alt liv på jorda. Mest kjent er nok asteroiden som tok livet av dinosaurane for 66 millionar år sidan.

Dei fem tidlegare masseuryddingane har hatt  sine naturlege årsaker. Den utryddinga fleire forskarar meiner foregår no, er det menneska som er skuld i.

Forrige avsnitt

1 / 3

Neste avsnitt
Utrydningstruet isbjørn

Nedgang eller utrydding?

Biolog Dag O. Hessen ved Universitetet i Oslo seier at utrydding av artar er eit ugjenkalleleg tap. Vi får aldri desse dyra tilbake.

Ifølge Hessen viser ein fersk studie ein nedgang på 50 prosent av dyrebestandane i verda i løpet av dei siste 40 åra. Men det er forskjell på nedgang og utrydding, understrekar han.

Nedgang handlar om at det blir færre individ av ein framleis eksisterande art. Ei utrydding betyr artsdød.

– Vi som lever i dag, må førebu oss på å døy i ei verd som er halvparten så rik på plante- og dyreliv som den verda vi vart fødde inn i, seier Hessen.

For Hessen er nedgangen av amfibium eit tankevekkande døme. Dei har eksistert i nær 400 millionar år, men er no i kraftig tilbakegang verda over.

Forrige avsnitt

1 / 3

Neste avsnitt
Salamander

Kva tek livet av dyra?

Anne Sverdrup-Thygeson er biolog ved Noregs miljø- og biovitskaplege universitet (NMBU). Ho meiner at ressursbruken til mennesket på jorda går på bekostning av dyr og plantar.

Kvar gong vi høgg ned ein skog, tørkar ut ei elv eller utvidar kornåkrane, får det konsekvensar for dei dyra som lever der. Dyr og plantar får færre levestader.

Regnskogen i Amazonas blir hoggen ned i rekordfart. Vegarbeid og jordbruk her heime betyr færre blomsterenger og mindre gammal skog. Dette er stader som insekta og krypdyra elskar.

Ein del av problemet er derfor mangel på leveområde. Dyr, fiskar, fuglar og insekt får mindre plass. Mennesket overtek med kjøpesenter, vegar, jordbruk, golfbanar, fabrikkar og hytter.

– Det finst ikkje éin flik igjen av jorda som ikkje er påverka av mennesket, fortel Sverdrup-Thygeson.

Forrige avsnitt

1 / 2

Neste avsnitt
Skogen forsvinner

Verneområde

I “Jurassic Park”-filmane prøver forskarar og investorar å skape eit verneområde for attskapte dinosaurar. Dei som har sett filmane, veit at det ikkje lét seg gjere. Dyra lét seg ikkje pakke inn med straumgjerde og gigantiske portar.

Eit verneområde blir påverka frå utsida, både av menneske, forureining og støy. Vi kan ikkje berre byggje ein park der dyra tilpassar seg reglane våre. Natur og dyr er sårbare for store forandringar. Alt levande er avhengig av gode levevilkår. Her har mennesket eit stort ansvar for alt levande rundt oss.

Forrige avsnitt

1 / 2

Neste avsnitt
Verneområde

Hengekøya

Mange har nok lege i ei hengekøye. Sjølv om køya har fått nokre små hol, legg vi oss oppi og satsar på at ho held ein sommar til.

Men kva skjer viss nokon sakte, men sikkert klypper over dei små trådane i køya? Det held ei stund, men til slutt vil du falle ned på bakken.

Hengekøye-samanlikninga stammar frå biolog Sverdrup-Thygeson. Fibrane i hengekøya er alle dyr og plantar i verda. Det kan godt hende vi klarer oss utan nokre av dei, men verda treng eit mangfald.

Vi kjenner ikkje funksjonen til alle artar, og heller ikkje samanhengen mellom dei. Dermed veit vi heller ikkje kva artar vi kan klare oss utan.

Forrige avsnitt

1 / 2

Neste avsnitt
Hengekøye

Vandredua

Det er over 100 år sidan verdas siste vandredue døydde. Den var den mest talrike fuglen i verda. Mennesket brukte berre nokre få generasjonar på å utrydde han. 100 år kan kjennast lenge, men det er som eit knips i jordas historie.

Forfattar Carl Frode Tiller skriv noko å tenkje over i romanen «Begynnelsar» frå 2017. Han skriv at menneske bør leve slik at dei andre artane vil sakne oss den dagen vi er borte frå kloden.

Mennesket bør leve slik at medskapningane våre òg får ein sjanse til å leve dei små og underlege liva sine. Det som er bra for oss, bør òg vere bra for artane rundt oss. Vi har berre éi jord!

Forrige avsnitt

1 / 2

Neste avsnitt

Kjelder:

Bilde- og videorettar:

    1. Getty Images
    2. Getty Images
    3. Getty Images
    4. Getty Images
    5. Getty Images
    6. Getty Images
    7. Getty Images