Kva er eit ansiktsuttrykk? 

Viss du var glad då du gjekk til skulen i dag, var nok det lett å s. Glad, trist og sint er ansiktsuttrykk som er lette å tolke. 

Forskarar gjennom tidene har skrive  mykje  om menneska sin måte å kommunisere gjennom ulike uttrykk i ansiktet.  Sidan 1600-talet har ein meint at menneske berre har seks grunnleggjande ansiktsuttrykk; glede, tristheit, frykt, sinne, overrasking og avsky. 

Universelle ansiktsuttrykk 

De siste ti åra har nokre forskarar byrja utfordre denne ideen. I dag er det fleire som har konkludert med at det finst langt fleire ansiktsuttrykk enn desse seks. 

Anna som også er etablert, er at  smil ikkje nødvendigvis botnar i glede, men kan komme av lyst, kjærleik, beundring eller interesse. Variasjonar av eit smil kan uttrykkje ei kjensle av å vere flau, lattermild eller «glad og fordi ein vemjest». 

Intensjon, ikkje kjensler 

Men kvifor smiler du til folk rundt deg? Er det fordi du har ei kjensle i deg som du berre utløp for, eller smiler du nokon gonger fordi du vil oppnå ein effekt hos dei rundt deg? 

Kva med eit morskt blikk til bror din? Er det eit uttrykk for spontan aggresjon, eller er det eit signal til han om at du er misnøgd? Eller gir du det kanskje for å skjule at du er skuffa? 

Forskar og psykolog Alan Fridlund ved University of California, Santa Barbara, meiner  at det i stor grad er intensjon og ikkje kjensler som styrer ansiktsuttrykka våre. Altså at vi bruker ansiktsuttrykka våre for å regulere dei sosiale interaksjonane våre for å gjere oss forstått og styre stemninga i den retninga vi ønskjer. 

Forrige avsnitt

1 / 2

Neste avsnitt

Ekte eller ikkje?

Dette betyr sjølvsagt ikkje at ikkje smila våre kan vere ekte òg. Når du scora mål i cupkampen i helga, eller fekk ei hyggeleg melding frå nokon du er forelska i – då smilte  du stort fordi det bobla over inne i deg. 

Men når ein god venn i klassa kjem med eit innspel i timen, smiler vi ikkje av boblande glede, men av anerkjennande støtte. Og den dårlege vitsen til læraren ler vi kanskje av fordi vi ønskjer å oppnå gunst, ikkje fordi han var bra? 

Ifølgje Friedlund lærer vi med tida å skilje dei uekte, påtekne og sosialt påtvinga smila frå dei ektefølte. 

Vi bruker gjerne peikebøker for å lære små barn ansiktsuttrykk. Og vi terpar på denne kunnskapen livet ut etter kvart som alder, kultur og digital utvikling påverkar kvardagen vår i forskjellige retningar. 

Forrige avsnitt

1 / 2

Neste avsnitt

Lese kjensler 

Om eit ansiktsuttrykk er ektefølt eller påteke, er kanskje ikkje alltid viktig heller? Nokre gonger tvingar vi oss slv til eit smil slik at dei rundt oss skal oppfatte oss som glade. Viss dette blir oppfatta som eit ekte smil, er effekten på omgivnadene den same som om det hadde vore ektefølt. 

Viss vi derimot feiltolkar eit uttrykk, kan det alvorlege konsekvensar. Sjå for deg at du er med ein venn kino for å s yndlingsfilmen din. Du har gledd deg, og håper han òg gler seg. Men i kinosalen sit han og ser sur ut og lagar grimasar frå tid til anna. Du tolkar det til at han ikkje likar filmen, og blir skuffa. Han, derimot, har mageknip, og smertene i magen gjer at han lagar ansiktsuttrykk som du misforstår. Denne typen svikt i kommunikasjon kan vere grobotn for mange mykje større misforståingar. 

Forrige avsnitt

1 / 2

Neste avsnitt

Emojiar

Når vi ikkje står ansikt til ansikt med dei vi kommuniserer med, sender vi gjerne meldingar SMS eller sosiale medium. 

Kvar dag blir det sendt rundt 20 milliardar meldingar, og  uttrykksikon – emojiar – er laga for å gjere meldingane lettare å forstå. Tonen i stemma di kan kommunisere om du er sint eller trist, og eit ansiktsuttrykk kan vise kva du føler, men ord ein skjerm er ikkje like uttrykksfulle. Ein emoji, som er ein liten figur eller eit symbol i teksten, kan brukast for å vise kjensler i teksten, eller dei kan representere ein idé eller gjenstand. 

Dei første emojiane

Folk har teikna ansikt i tekst i fleire hundre år, og på 1980-talet,  då datamaskinar og mobiltelefonar var noko nytt, begynte folk å bruke teiknsetjing for å lage stemningssymbol. 🙂 betydde for eksempel glad, og 🙁 trist. 

I 1999 laga den japanske designaren Shigetaka Kurita 176 symbol for å representere enkle idear som vêr, sport eller mat. Dette var dei første emojiane. Etter kvart byrja meldingsprogram over heile verda å bruke desse symbola, og i 2010 blei uttrykksikona inkluderte i Unicode (den globale koden for bokstavar, tal og andre teikn som blir brukte av alle meldingsprogram). 

Forrige avsnitt

1 / 2

Neste avsnitt

Kan emojiar erstatte ansiktsuttrykk? 

Er det heilt uproblematisk å bruke emojiar? Korleis blir ei melding med emojiar opplevd, mot den same meldinga utan? 

Nokre av utfordringane vi møter på i kommunikasjon gjennom emojiar, er at vi har forskjellige forventningar til kva som skal brukast og når. Somme meiner at alle meldingar bør bli avslutta med eit smilefjes, mens andre meiner dette blir for mykje. 

Misforstått emoji 

Nokre emojiar ser forskjellige ut på tvers av plattformer, og dette kan føre til uheldige misforståingar, viss ein ikkje veit kva operativsystem mottakaren sit i. 

Når og kvar?

Vi bruker framleis smilefjes aller mest i uformelle samanhengar, og det er derfor ikkje  så lurt å bruke dei i skulearbeid eller andre offisielle samanhengar. Så langt finst det ingen reglar for bruk av emojiar i setningar, mest sannsynleg nettopp fordi dei i liten grad er brukte i offentleg kommunikasjon. Også bruken i sosiale medium er uregulert, men her er det veldig lurt å bruke skjønn. 

Eit kriterium for rettskriving kan vere kva som ser mest ryddig ut, reint visuelt. Set gjerne der ordinære teiknet i tråd med skrivereglane, deretter eit mellomrom og så emojien. 

Verdas emojidag 

Emojiane har hoppa ut av telefonskjermane og inn i spel, reklamar og til og med kalendrar. 17. juli er verdas emojidag, fordi det er dette som er datoen som blir vist på emojien for kalender. 

Uansett om det skjer i den verkelege verda eller i ei virtuell meldingsutveksling, er det sikkert og visst at ansiktsuttrykka står for ein betydeleg del av kommunikasjonen vår. 

Forrige avsnitt

1 / 2

Neste avsnitt

Kjelder:

  • Slik funker verden (2019)
    Orage Forlag AS
  • Språkrådet 

Bilde- og videorettar:

    1. Getty Images
    2. Getty Images
    3. Getty Images
    4. Getty Images
    5. Getty Images
    6. Shutterstock
    7. Getty Images
    8. Getty Images
    9. Emojipedia.org
    10. Getty Images
    11. Getty Images