Mange talar blir svake fordi dei startar for breitt. Det kan til dømes vere freistande å seie at ein skal halde ein tale om demokrati, miljø, skule eller 17. mai. Men om du ikkje avklarer kva du faktisk vil formidle om dette temaet, kan publikum ha problem med å forstå poenget. Dei høyrer orda, men sit igjen utan å vite kvifor talen vart halden.

Inventio handlar derfor om å stille seg sjølv nokre avgjerande spørsmål før ein byrjar å skrive. Kva er det viktigaste du vil seie? Kva er det eine poenget publikum bør hugse når talen er ferdig? Om du sjølv ikkje kan formulere dette tydeleg, vil heller ikkje publikum klare å oppfatte det. Ein tale utan ein klar bodskap kan kjennast som å ha høyrt mange ord, utan å forstå kva dei eigentleg betydde.

I denne fasen er det også viktig å bestemme kva vinkling talen din skal ha. To talar kan handle om det same, men vere heilt ulike. Ein tale i skuleavslutninga kan til dømes handle om fellesskap, om framtid eller om takksemd, avhengig av kva talaren ønskjer å leggje vekt på. Vinklinga gir talen retning og gjer det lettare å velje kva døme som passar, og kva for nokre av dei som bør utelatast.

Inventio handlar altså om å gjere medvitne val. Når du har gjort dette arbeidet grundig, blir resten av skriveprosessen enklare. Det er her talen får kjernen sin, og utan ein tydeleg inventio vil sjølv ein godt strukturert og godt framført tale ha avgrensa verknad.

Viss setningane blir for lange og kompliserte, kan publikum falle av, sjølv om innhaldet er godt. Viss språket derimot varierer, og setningane er lette å følgje, blir det enklare å halde merksemda. Gjentakingar kan hjelpe publikum å hugse det viktigaste poenget, medan bilete og samanlikningar kan gjere vanskelege tankar meir konkrete.

Å seie at «tida på ungdomsskulen har vore som ei reise» gir eit klarare bilete enn å snakke generelt om utvikling.

Når ein talar fortel ei kort historie eller bruker eit døme publikum kjenner igjen, skaper det ofte meir engasjement enn reine forklaringar. Ein tale på skuleavslutninga kan til dømes bli sterkare om du viser til ei konkret oppleving klassen har hatt saman, i staden for å seie noko generelt som «Vi har mange fine minne».

Ein tale kan også hente styrke frå andre tekstar. Når du viser til ein song, eit kjent sitat eller ei historisk hending, skaper du ei kopling til noko publikum allereie har eit forhold til. Dette blir kalla intertekstualitet. Slike referansar kan gjere bodskapen tydelegare og meir meiningsfylt, fordi publikum kjenner igjen det som blir sagt. Elocutio handlar derfor ikkje om å pynte språket, men om å bruke språk som faktisk fungerer når det blir sagt høgt.

Tenk til dømes på forskjellen mellom å halde tale for medelevar i klasserommet og å halde tale i ein høgtideleg samanheng, som ein konfirmasjon eller på 17. mai. I klasserommet kan du snakke meir uformelt og rett på sak. I ein høgtideleg tale må du ofte senke tempoet, velje orda meir medvite og gi rom for pausar. Publikum, tidspunkt og høve styrer korleis talen bør låte.

Når du tilpassar talen til situasjonen, påverkar det heile arbeidet ditt. Det påverkar kva du vel å seie, korleis du legg opp talen, kva ord du bruker, og korleis du står framfor publikum.

Derfor heng inventio, dispositio, elocutio, memoria og actio tett saman. Du kan ikkje velje eitt av dei og ignorere dei andre.

Slik sett kan vi seie at sirkelen er slutta. Ein god tale byrjar med ein tydeleg bodskap, utviklar tankane i ei gjennomtenkt rekkjefølgje, bruker språk som fungerer munnleg, og får kraft gjennom framføringa. Det var sant på Ciceros tid, og det er framleis sant i dag.