Korona-lockdown

Det har gått over eit år sidan land over heile verda byrja å stenga grensene. Alle hadde heimeskule og folk fekk beskjed om å halda seg heime. Siden har vi har levd i ei tid fylt av gjenåpning etterfølgt av nye nedstenginger. Mange opplever mykje uvisse og bekymrar seg for framtida. Men kan denne sjølvisoleringa ha hatt ein positiv effekt på miljøet?

Mindre utslepp av karbondioksid

I gjennomsnitt slepper vi ut over 36 milliardar tonn av karbondioksid, ein av dei farlegaste miljøgassane i verda, kvart år. For 100 år sidan var dette talet 2 milliardar tonn, og resultatet av denne enorme auken er at den globale temperaturen har auka, isbreane smeltar og verda opplever store klimaendringar.

Menneskeleg aktivitet, som forbrenning av fossilt brennstoff for å skaffa energi og auka forureining frå reiseverksemd, har vore blant hovudårsakene til klimaendringane.

Ein av dei største syndebukkane når det gjeld klimakrisa, er den industrielle og private produksjonen av drivhusgassar, til dømes karbondioksid, der utsleppa har auka med omtrent ein prosent kvart år. På grunn av den kjemiske samansetninga er karbondioksid med på å auka det som blir kalla drivhuseffekten, altså at termisk energi blir fanga i atmosfæren og varmar opp jordkloden vår.

I april 2020 fall det daglege utsleppet av karbondioksid med 17 prosent samanlikna med det same tidsrommet i 2019. Så låge tal har verda ikkje sett sidan 2006.

Forrige avsnitt

1 / 4

Neste avsnitt

Betre luft

Men dét var sjølvsagt lenge før covid-19. I kampen for å hindra dette viruset i å hoppa frå ein vert til den neste, har folk fått beskjed om å halda seg heime. I forsøket på å stoppa det stigande talet på nye tilfelle, har vi vore nøydde til å endra heile livsstilen vår, og dermed har òg mengda farlege utslepp gått ned.

⬅  India Gate i New Delhi. Ein ser tydeleg den grå forureininga frå eit bilete tatt i november 2019. Det klare biletet vart tatt rett etter at India hadde stengt ned 30. mars 2020. 

Hòl i ozonlaget er tetta

Det kan vera viktig å legga merke til at det største ozonhòlet som nokosinne er oppdaga, endeleg har lukka seg i ein periode der industrien er stengd ned og dei globale utsleppa er lågare enn dei har vore dei siste ti åra. Hòlet, som har lege over Arktis i nesten ein månad, og som var tre gonger så stort som Grønland, lukka seg seint i april 2020. Denne typen hòl blir observert kvart år, men vi ser dei ikkje like ofte ved Nordpolen som over den sørlege delen av kloden.

Menneskeskapt forureining frå kjemiske samband som blir brukte i industrien, er ei av årsakene til at det blir danna slike hòl i atmosfæren, og at dei skadelege, ultrafiolette strålane frå verdsrommet får fri bane ned til jordoverflata. Likevel er det ingen kjend samanheng mellom nedstenginga av samfunnet og det at hòlet lukka seg. Forskarane seier at hòlet først og fremst lukka seg på grunn av ein sterk polar jetstraum, og at det ikkje har noko med covid-19-pandemien å gjera.

⬅  Eit satellittbilete som viser det nye ozonhòlet som opna seg over Nordpolen.

Forrige avsnitt

1 / 2

Neste avsnitt

Mindre utslepp av nitrogendioksid

Ein annan skadeleg gass som finn vegen opp i atmosfæren, er nitrogendioksid. Denne raudbrune gassen har vist seg å ha ein meir direkte effekt på helsa vår. Auka nivå av nitrogendioksid kan skada luftvegane, og eksponering over tid kan gi kronisk lungesjukdom.

Rundt 80 prosent av utsleppa av nitrogendioksid kjem frå bileksos, og i karantenetida gjekk trafikken drastisk ned over store delar av verda. Ferske satellittbilete viser at skyene av nitrogendioksid som har hange over dei store byane, byrjar å løysa seg opp.

Forrige avsnitt

1 / 2

Neste avsnitt

USA

USA har vanlegvis eit høgt gjennomsnittleg utslepp av nitrogendioksid. Då statane stengte ned i mars 2020, vart likevel utsleppa reduserte med heile 30 prosent.

Italia

Italia, Frankrike og Spania er blant dei landa der nitrogenutsleppa rundt dei største byane er reduserte. Desse satellittbileta viser korleis utsleppa har gått ned i Nord-Italia, Roma og Napoli.

India

India har ei befolkning på 1,3 milliardar menneske og er eit av dei landa som forureinar mest i verda. Då det vart innført restriksjonar nord i landet, gjekk mengda små forureinande partiklar i lufta ned til det lågaste nivået som er målt på denne årstida på 20 år.

Kina

Kina var det første landet som stengte ned. Nasjonen har sett eit dramatisk fall i nitrogendioksidnivå. Det er rekna ut at utsleppa vart reduserte med 40 prosent under karanteneperioden, og årsaka er at ein forbrenn mindre fossilt drivstoff.

Reduserte lydutslepp

Gassutsleppa våre er ikkje det einaste som har gått ned. Lydutsleppa våre er òg reduserte. Støyen frå industriell aktivitet påverkar økosystema og det biologiske mangfaldet i naturen i mykje større grad enn den rungande musikken frå diskotek og bytrafikk, som er den lydkjelda vi kanskje tenker på først.

Meir avfall

Likevel er ikkje karantenetiltaka berre gode nyheiter for omgivnadene. Fordi vi alle har vore innestengde i heimen vår, har mengda hushaldsavfall skote i vêret. Dessutan har vi handla mykje meir på nett enn nokon gong før. Vi har handla mat, klede og andre varer, noko som har ført til ei auka mengde ikkje-nedbrytbar plast som vi kastar i søppelkassa, og som dermed hamnar på søppelfyllinga. Det same kan seiast om den auka mengda medisinsk avfall som blir produsert ved sjukehusa.

I ein studie konkluderte forskarane med at under smittetoppen i Wuhan i Kina produserte sjukehusa i gjennomsnitt 240 tonn medisinsk avfall kvar dag. Til samanlikning produserer dei vanlegvis under 50 tonn. I den same studien fann forskarane òg ut at vi produserte større mengder avfall, samtidig som vi resirkulerte mindre.

Forrige avsnitt

1 / 2

Neste avsnitt

Effekt på lang sikt

Det er framleis uklart kva effekt den globale karantenen vil ha på klimaendringane. Vil vi halda fram med å forureina mindre? Vil denne uvanlege epoken i mennesket si historie fungera som eit eksperiment og visa oss korleis vi kan verna miljøet gjennom reduserte utslepp og mindre reising? Eller vart dette berre eit lite pusterom for moder jord før ho igjen blir kvelt i drivhusgassar når vi får tilbake den sosiale fridommen vår? Det vil tida visa, no som restriksjonane gradvis blir letta på mange stader i verda.

⬅  Kanalane i Venezia har vorte krystallklare etter at den konstante båttrafikken tok slutt.

Økoturismen blir utrydda

I ei verda der folk har halde seg heime og dermed ikkje har gått ut i naturen, kan ein tenka seg at dette har vore ein stor fordel for miljøet. På mange måtar har det det. Men på same måten som med næringslivet, har økoturismen vorte ramma hardt av mangelen på folk som kan komma og støtta arbeidet til miljøforkjemparane rundt omkring i verda.

Økoturisme, altså arbeidet med å verna utryddingstrua artar gjennom donasjonar og guida ekskursjonar, har allereie i fleire tiår vore heilt essensiell for å verna naturen vår. No står likevel framtida til denne næringa i fare på grunn av reiserestriksjonane.

Miljøorganisasjonen Fauna & Flora International har rekna ut at 50 millionar arbeidsplassar innan turistnæringa forsvann i løpet av 2020, noko som gjer denne industrien like avhengig av støtte som dei artane han jobbar så hardt for å verna.

⬅  I Tanjung Puting nasjonalpark på Borneo bur det orangutangar som er vane med å helsa på menneske.

Forrige avsnitt

1 / 3

Neste avsnitt

Ein film fra BBC News

Kjelder

How it works (10.09.2020): Future publishing

Fauna & Flora International (25.08.2020): Impact of Covid-19
www.fauna-flora.org

Bilete- og videorettar:

    1. Getty Images
    2. Getty Images
    3. Getty Images
    4. ESA
    5. Getty Images
    6. NASA
    7. ESA
    8. NASA
    9. NASA
    10. Getty Images
    11. Getty Images
    12. ESA
    13. Getty Images
    14. BBC World Service YouTube