Trollmannen Tesla

Nikola Tesla var ein dyktig oppfinnar som er kalla «vestens trollmann». Han viste oss kva moglegheiter straum gjev oss i kvardagen. Han er aller mest kjend for å finna opp vekselstraum. Det er den straumen som kjem ut av stikkontaktane heime hos deg og sørgjer for at det er lys i huset. Når du koplar straum til datamaskinen din eller fjernsynet ditt, så send ein takk til Tesla!

Portrett av Nikola Tesla

Fødd i Kroatia

Tesla vart fødd i 1856 i den vesle landsbyen Smiljan i det noverande Kroatia (den gongen det austerrikske keisarriket). I 1875 byrja han å lesa til ingeniør, og han valde å studera moglegheitene for vekselstraum.

Då Tesla i 1881 var ferdig med studia, vart han sjefsingeniør i det nasjonale telefonselskapet til Ungarn. Seinare byrja han å jobba for Thomas Edison – som utvikla lyspæra – først i Paris, og seinare i USA.

Nikola Tesla med utstyret hans

Vekselstraum og likestraum

Det finst to typar straum, likestraum og vekselstraum. Ved likestraum går straumen den same retninga heile tida, då elektrona vandrar frå minus til pluss. Ved vekselstraum skiftar straumen retning heile tida. Vekselstraum finst i stikkontakten, medan likestraum finst i batteri.

Straumkrigen

Thomas Edison var tilhengar av likestraumen, medan Tesla føretrekte vekselstraum. Tesla forlèt etter kvart Edison, og det vart starten på ein bitter kamp mellom dei to.

I årevis hadde Edison utvikla produkt basert på likestraum. Systema til Edison bestod av eit kraftverk som forsynte tunge fordelarar med straum, som deretter gjekk vidare til kunden. Generatorane til kraftverket (som omset maskinkraft til elektrisk spenning) måtte stå innanfor ein radius på 1,6 kilometer frå sjølve kraftverket. Og det var ei stor ulempe.

Tesla utvikla eit system som skulle fordela straumen over større avstandar enn systema til Edison kunne. Han bygde eit vekselstraumsystem der ein omformar vert plassert mellom generatoren og kunden. På den måten kunne straumen verta danna om til svært høge spenningar og dela seg ut over mykje større avstandar.

Tesla vann slik «straumkrigen», og likestraumen til Edison forsvann i løpet av dei neste 100 åra. I dag er det ingen tvil om at vekselstraumen er av dei viktigaste oppfinningane i historia til mennesket.

Forrige avsnitt

1 / 4

Neste avsnitt

Måleeininga tesla

Seinare i livet eksperimenterte Tesla med trådlaus telegrafi, og han utvikla kunstig lys. Det var også han som oppdaga at jorda er magnetisk. Måleeininga for styrken på eit magnetfelt vert difor kalla tesla.

Kloden med Magnetiske felt

Kjelder:

  • Ny vitenskap: Historie Junior, (2016)
    Orage Forlag AS